dosya: malcolm x - malik el ÅŸahbaz [1925-1965]

Amerika’da, statükonun ürettiÄŸi siyah düÅŸmanlığına karşı asil bir duruÅŸ sergileyen Malcolm X’i hatırladığımız zaman, beynimizden damarlarımıza yayılan bir hareketlilik söz konusu olur. Malcolm’ü az-çok tanıyan her insan, hücrelerindeki bu anlık deÄŸiÅŸimi mutlaka fark etmiÅŸ, hatta fark etmekle kalmayıp, Malcolm’ün o derin bakışıyla yüzleÅŸtiÄŸini hissetmiÅŸtir.

Ä°ç dünyamı ÅŸöyle bir yokladığımda, “Malcolm beni neden bu kadar etkiliyor” diye düÅŸünürüm. Karşıma çıkan yüzlerce cevaptan bana göre en deÄŸerli olanı ÅŸudur: Onunla aynı dönemde yaÅŸamamış, dolayısıyla bizzat onu görmemiÅŸ bir insan olarak sadece fotoÄŸraflarında ve vidyolarında gözlemlediÄŸim samimi ve bir o kadar keskin bakışları.

KonuÅŸma yaptığı yüzlerce toplantıda özgürlük manifestosu dillendirmesinin yanı sıra, ÅŸehit edildikten sonra geride tek kuruÅŸ miras bırakmaması dikkate deÄŸerdir. Özgürlük savunucularının arkalarında milyonlarca dolarlık servetler bırakarak fani aleme göçtüÄŸü dünyamızda, eline geçen paraları son kuruÅŸuna kadar mücadelesine harcayan Malcolm X’in bu tavrını önemsiyorum. Åžunu da belirtmekte fayda var. X’in bu tavrını önemsemek sermaye düÅŸmanlığı yaptığımız anlamına gelmemeli.  Bu durum Malcolm X’in özgürlük mücadelesini diÄŸer özgürlük mücadelelerinden ayrı kıldığı için dikkatimi çekiyor. Çünkü samimiyet ancak bu kadar somutlaÅŸabilir.

GeçtiÄŸimiz aylarda Türkiye’ye gelen; Amerikalı Müslümanların yaÅŸam koÅŸulları ve Amerika’daki Müslüman algısına dair kapsamlı açıklamalarda bulunan Kara Panterlerin Efsanevi Lideri Dhoruba El Mücahid Bin Vahad’ı hatırlayacaksınız. Dhoruba, Amerikan Devleti’nin siyah vatandaÅŸları yozlaÅŸtırmak için çeÅŸitli faaliyetler yaptığını, özellikle hip-hop müzik ve popüler kültürün diÄŸer araçlarının ürettiÄŸi starlar vasıtasıyla yozlaÅŸmaya ivme kazandırdığını, bu baÄŸlamda gençlerin düÅŸünemez hale getirildiÄŸini ve sonuçta gençlerin toplumdan soyutlanarak pis iÅŸlere bulaÅŸmak zorunda bırakıldığını söylemiÅŸti. Günümüz Amerika’sında hakim olan bu ideoloji Malcolm X’in gençlik döneminde de revaçtaydı ve o zaman da siyah gençlerin hareket alanları daraltılıyordu. Böyle bir ortamda yetiÅŸen Malcolm de gençliÄŸinde bu akıntıya kapılmış, kurduÄŸu çete ve yaptığı yasadışı iÅŸlerle statükonun bir parçası haline gelmiÅŸti.

Yaptığı kanunsuz iÅŸlerden dolayı tutuklanarak cezaevine gönderilen Malcolm X’in deÄŸiÅŸim süreci hapishanede baÅŸlamıştı. Kendi ifadesiyle hapishane onun için rahatça düÅŸünebildiÄŸi bir okul olmuÅŸtu. Hapishane günlerinde arkadaÅŸlık kurduÄŸu, çok güzel konuÅŸan ve sürekli kitap okuyan Bimbi isminde bir adam vardı. O Malcolm’ün hayatının ÅŸekillenmesinde baÅŸat rol oynadı. Malcolm bu dönemde hem geçmiÅŸinin ruhunda bıraktığı derin izleri silmeye çalışıyor, hem de sürekli olarak kendisini yeniliyordu. Özellikle, hapishanenin kütüphanesinde bulunan bütün kitapları okudu. Vaktinin büyük bir bölümünü kütüphanede geçiren X, hem okuyor, hem düÅŸünüyor, hem de sorguluyordu. Bu anlamda onun en büyük aksiyonu zihninde gerçekleÅŸmiÅŸti. Müslüman olan kardeÅŸinin vesilesiyle Ä°slam ile ÅŸereflenen Malcolm’üm Elijah Muhammed’e tabi olması, aksiyonunun madde planına taşınmasıydı.

Hapishanedeyken mektuplaÅŸtığı Siyah Müslümanlar Hareketi’nin Lideri Elijah Muhammed’in, tahliye edildikten sonra bir numaralı hatibi oldu. Etkileyici ve saÄŸlam bir hitabeti vardı. Dolayısıyla kendisini dinleyenleri etkiliyor, aÄŸzından çıkan her söz kabul görüyordu. Bununla birlikte Elijah’a yakınlığından dolayı hareket içerisinde düÅŸmanları da çoÄŸalıyordu. Ayrıca Malcolm Ä°slam ile ÅŸereflenmiÅŸ fakat henüz Ä°slam’ı tam anlamıyla idrak edememiÅŸti.

Elijah’ın örgütlediÄŸi siyah ırkçı yaklaşım bir nevi statükonun çatışmayı arzulayan ve teÅŸvik eden yapısına hizmet ediyor, Elijah’ın yaydığı Ä°slam’a dair yalan-yanlış bilgiler de siyah Müslümanların zihinlerini kirletiyordu. Malcolm X ancak bir noktaya kadar sabredebilirdi. Kennedy suikasti sonrasında basına yaptığı bir açıklama yüzünden Elijah Muhammed tarafından kendisine konuÅŸmama cezası verilmiÅŸti. Bu olaydan sonra Elijah ile arası açılan Malcolm’ün kafasını, Elijah hakkında ortaya atılan iddialar karıştırmaya baÅŸlamıştı.

Malcolm X bu süreçte Hacc’a gitti. Beyazları mutlak düÅŸman olarak gören bir ideolojinin içinde yetiÅŸmiÅŸti. Fakat, Hacc’da yaÅŸadıkları çok farklıydı. On binlerce beyaz Müslümanla birarada Allah’a ibadet etmiÅŸ, birlikte oturup birlikte kalkmış, yiyeceklerini bile paylaÅŸmıştı. Onun yabancısı olduÄŸu Ä°slam kardeÅŸliÄŸi, hakikati bulmasına yardımcı oldu. Hacc’da gördüklerini ve yaÅŸadıklarını Mekke’den yazdığı mektupla Amerika’daki kardeÅŸlerine iletti ve ismini de El Hacc Malik El Åžahbaz olarak deÄŸiÅŸtirdiÄŸini söyledi.

Malcolm X’in deÄŸiÅŸen görüÅŸleri Amerika’da ÅŸok etkisi yaptı. Nitekim, siyahların da beyazlarla birarada yaÅŸayabileceÄŸinden bahsediyordu. YaÅŸanan bu geliÅŸmelerden sonra Malik El Åžahbaz, Elijah Muhammed tarafından sözde dinden çıkarılarak cemaatten kovuldu.

GeçmiÅŸine ikinci kez kalın bir çizgi çeken Malik El Åžahbaz, Amerika’ya döndüÄŸünde Afrika - Amerika Ä°slam BirliÄŸini kurdu. Siyahlar ve beyazlar ayrım olmaksızın bu birliÄŸe üye olabiliyordu.

Malik El Åžahbaz, artık Ä°ttihad-ı Ä°slam’ı savunuyor, bütün dünyada Ä°slam KardeÅŸliÄŸi fikrine vurgu yapıyordu. Elbette ki bu görüÅŸleri statükonun hoÅŸuna gitmedi. Ayrıca Elijah Muhammed ve örgütü tarafından büyük tepki gördü. Artık eskiye nazaran daha çok düÅŸmanı vardı. Çünkü düzenin temel direklerinin yanı başında hiç de azımsanmayacak büyüklükte bir dinamit patlatmıştı.

Ve ÅŸehadeti.

21 Åžubat 1965 tarihinde konuÅŸma yapacağı salonda herkes yerlerini almıştı. En ön sırada eÅŸi ve çocukları oturuyordu. KonuÅŸmasını yapmak için kürsüye geldi. KonuÅŸmasına baÅŸladığı sırada salonda bir ses yankılandı: “Çek elini cebimden”. Dikkatler o noktaya yöneldiÄŸi anda salonda bir kargaÅŸa çıktı. Malik El Åžahbaz kardeÅŸlerine sakin olmalarını telkin ederken silahlar ardı ardına patladı. Malik vücudunun çeÅŸitli yerlerinden aldığı onlarca kurÅŸun yarası sonucunda ÅŸehit oldu.

Åžehadetinin üzerinden geçen 43 yıla raÄŸmen Malcolm X’in aksiyonu kalplerdeki yerini koruyor. Nasıl ki Endülüs’ün yüreÄŸimizde dinmeyen çaÄŸrışımları varsa, Malik El Åžahbaz’ın da baÅŸta özgürlük, Müslüman kardeÅŸliÄŸi ve Ä°slam birliÄŸi olmak üzere günümüzde haddinden fazla ihtiyaç duyduÄŸumuz ve ruhumuzda derin izler bırakan çaÄŸrışımları var. Bir isim olmaktan ziyade Malcolm X tavrıyla, duruÅŸuyla ve aksiyonuyla kalplerimizde ilelebet yaÅŸayacak. Sadece o dönemin Amerikalı Müslümanlarına deÄŸil, bugünün ve geleceÄŸin Müslümanlarının da kalplerine hitap eden söylemleri unutulmayacak:

“bir taÅŸ at.
bir taÅŸ daha at.
bir ÅŸiir ateÅŸle.
bir yumruk yükselt.
sesini yükselt.
bir çocuk yetiÅŸtir.
duvara bir slogan yaz.
ÅŸehitleri an.
bir hayal kur.
tarihine sahip çık.
sokaklara sahip çık.
bir slogan at.
bir tohum ek.
bir ateÅŸ yak.
terle.
bir yara sar.
bir dosta sevgi göster.
hakikati söyle.
arkanı kolla.
gökyüzüne bak.
iz bırakma.
aklını kullan.
iÅŸçilerden öÄŸren.
bir yoldaÅŸa öÄŸret.
bir hücreyi ziyaret et.
bir savaÅŸ esiri kurtar.
kendi kalbini çal.
parolayı aklında tut.
bir füzeyi caliÅŸmaz hale getir.
bir fıkra anlat.
bir plan yap.
bir umut ışığı ol.
ismini deÄŸiÅŸtir.
bir teoriyi test et.
bir dogmaya meydan oku.
korkunu kullan.
bir damla gözyaşı akıt.
hainlerle hesaplaÅŸ.
ağırlığını hakkıyla taşı.
sevmek için mücadele et.
sevdiÄŸini söyle.
sınırı aş.
sevdiÄŸini bir daha söyle.”

Malcolm X